titu
ns
yI
(C
)b
ae
rch
fA
te
o
,N
gy
olo
lau
ico
sC
ty,
ers
i
niv
sU
icu
ern
op
To
ruń
To
ruń
ty,
niv
ers
i
sU
10. Warsztaty krzemieniarskie SKAM
ARTEFAKT w PRZESTRZENI
Krzemienica – skupienie – stanowisko – region
lau
sC
op
ern
icu
10th SKAM Lithic Workshop
ARTEFACT in SPATIAL ARRANGEMENTS
Kshemienitsa – concentration – site – region
Toruń, Poland, October 23rd–25th 2013
Ni
co
Książka streszczeń
rch
ae
olo
g
y,
Book of Abstracts
Organizatorzy
titu
te
o
fA
Instytut Archeologii, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Muzeum Okręgowe w Toruniu
Stowarzyszenie Krzemieniarskie SKAM
ns
Organizers
(C
)b
yI
Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
District Museum, Toruń
Flintreaders Society SKAM
Toruń 2013
Komitet naukowy
Prof. Jan Michał Budrukiewicz, Institute of Archaeology, Wrocław University, Wrocław
Prof. Wojciech Chudziak, Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Prof. Krzysztof Cyrek, Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Prof. Jolanta Małecka-Kukawka, Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Dr Marek Rubnikowicz, District Museum, Toruń
ty,
Komitet organizacyjny
To
ruń
Scientific Committee
niv
ers
i
Organizing Committee
ern
icu
sU
Prof. Krzysztof Cyrek (Chair), Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Prof. Jolanta Małecka-Kukawka, Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Dr Kamil Adamczak, Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Dr Łukasz A. Czyżewski (Secretary), Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Dr Grzegorz Osipowicz, Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Dr Magdalena Sudoł, Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Mgr Beata Bielińska-Majewska, District Museum, Toruń
op
Stowarzyszenia studenckie wspierające SKAM 10:
ae
olo
g
Koło Eksperymentalnej Archeologii Pradziejowej
(C
)b
yI
ns
titu
Skład: Łukasz A. Czyżewski
te
o
Redakcja: Łukasz A. Czyżewski
fA
rch
Akademicki Klub Speleologiczny
y,
Ni
co
lau
sC
Student associations supporting 10th SKAM:
All materials only for the purposes of the conference
© Copyright by Institue of Archaeology, Nicolaus Copernicus University, Toruń
Wydanie I: 100 egz.
ISBN 978-83-231-3144-1
Druk: Wydawnictwo Naukowe UMK, ul. Gagarina 5, 87-100 Toruń
To
ruń
ty,
niv
ers
i
Referaty
icu
Some preliminary results of the intrasite analysis of the late
neolithic chipped stone assemblage of Polgár-Csőszhalom,
Northeast Hungary .................................................................... 19
op
Lectures
Norbert Faragó
ern
Program konferencji
Programme of the Conference ....................................... 5
sU
Spis treści
Table of Contents
Witold Grużdź, Marcin Dziewanowski
Najnowsze wyniki rozważań nad zróżnicowaniem koncepcji
rdzenia dwupiętowego w 'zespołach świderskich' ...................... 19
Michał Jakubczak
co
lau
Znaczenie szlaku Wisły w dalekosiężnej dystrybucji
wytworów kamiennych w pradziejach: krzemień czekoladowy
i świeciechowski we wschodniej grupie kultury pucharów
lejkowatych................................................................................. 11
sC
Kamil Adamczak
Zuzana Blinková, Petr Neruda
y,
Ni
The revival of older research: Spatial Distribution of Magdalenian
in the Kůlna Cave ........................................................................ 11
ae
olo
g
Jan Michał Burdukiewicz
Czasowo-przestrzenne zróżnicowanie skupień artefaktów
krzemiennych w Dolinie Kopanicy .............................................. 13
Elżbieta Ciepielewska, Andrzej Jacek Tomaszewski
rch
W poszukiwaniu ognisk na stanowisku piaskowym
w Michałowie-Piasce ................................................................... 13
te
o
fA
Krzysztof Cyrek, Magdalena Sudoł,
Łukasz A. Czyżewski, Maria Grelowska
titu
Zapis zmian w środkowopaleolitycznej przestrzeni
osadniczej Jaskini Biśnik ............................................................ 15
ns
Karolina Czyżniak, Michał Leloch,
Michał Szubski, Elżbieta Wycech
(C
)b
yI
Krzemienie z glinianki. O eksplorowaniu, dokumentowaniu
i analizach materiałów z dużych obiektów jamowych kultur
wstęgowych ............................................................................... 18
Michał Dobrzyński, Katarzyna Piątkowska
Rekonstrukcja procesu zaprawy i eksploatacji rdzeni wiórowych
na podstawie materiałów ze stan. Nowomalin „Podobanka”
(rej. Ostrog, obw. Rówieński, Ukraina) ....................................... 18
Marcin Dziewanowski , Witold Grużdź
Wybrane aspekty studiów nad zróżnicowaniem technologii
produkcji siekier krzemiennych ................................................. 19
Krzemienie w lesie. Nowe badania pola górniczego
„Skałecznica Duża” ...................................................................... 20
Katarzyna Kerneder-Gubała
Materiały krzemienne ze stanowiska Orońsko i pow. szydłowiecki
woj. mazowieckie w świetle nowych analiz ................................. 21
Stefan Karol Kozłowski
Ceramiczny mezolit Mazowsza i Podlasia .................................... 23
Justyna Kuriga, Justyna Orłowska, Grzegorz Osipowicz
Obozowisko mezolityczne ze stanowiska Sąsieczno 4
w świetlne badań traseologicznych. Próba interpretacji
organizacji przestrzennej............................................................ 23
Jacek Lech, Dagmara Werra
Artefakty w przestrzeni prehistorycznych pól górniczych............ 23
Piotr Leżański, Marcin Wąs
Metody badania przestrzeni stanowisk mezolitycznych. Możliwości
analityczne i interpretacyjne na przykładzie stanowisk: Dęby 29,
Jastrzębiec 4, Perlinko 1............................................................. 28
Filip Marciniak
Problem zachowania się stratygrafii archeologicznej na
wydmowych stanowiskach piaskowych na przykładzie analizy
materiałów krzemiennych pochodzących
ze stanowiska Mszano 14 ........................................................... 30
Mirosław Masojć
Grydehøj, Høghs Høj, Torup Høje. Homogeniczne zespoły
krzemienne stref rytualnych późnej epoki brązu południowej
Skandynawii................................................................................ 31
4
ARTEFAKT w PRZESTRZENI. Krzemienica – skupienie – stanowisko – region
Michał Szubski
Middle Palaeolithic Spatial Structures in the Kůlna Cave – Results
and Implications ..........................................................................31
Andrzej Wiśniewski
Adam Marek Nowak
Paweł Wójcicki
Zespoły kulturowe na obszarze Żelaznej Bramy
u schyłku późnego glacjału ........................................................ 50
Adam Władysław Olszewski
Luta type trapezes: occurence and chronology .......................... 38
Mester Zsolt
Justyna Orłowska, Grzegorz Osipowicz
From on-site raw material economy to interregional social
contacts: a case study from northern Hungary ........................... 51
Obiekt jako przestrzeń analityczna - z wyników analiz
obiektów wczesnoneolitycznych ze stanowiska
Trzciano 40, gm. Wabrzeźno ....................................................... 39
Piotr Papiernik
Postery
Posters
ern
Możliwości interpretacji organizacji przestrzennej obozowisk
mezolitycznych w świetle wyników badań stanowiska
Ludowice 6, gm. Wabrzeźno ....................................................... 39
Beata Bielińska-Majewska
Z historii badań schyłkowopaleolitycznego kompleksu krzemienic
w Brzozie ( Toruń-Rudak)
Of the research history of Late Palaeolithic complex in Brzoza
(Toruń-Rudak) ............................................................................. 55
op
Grzegorz Osipowicz
sC
Zagospodarowanie przestrzeni w młodszej epoce kamienia na
stanowisku nr 20 w Redczu Krukowym (gm. Brześć Kujawski,
woj. kujawsko-pomorskie) w świetle metody składanek............. 40
Perspektywy badawcze rejonu Suraża w świetle dotychczasowych
odkryć materiałów krzemiennych ............................................... 57
co
Badania nad zasięgiem osadnictwa schyłku górnego paleolitu
na stanowisku nr 1 w Grudusku, pow. ciechanowski................... 40
lau
Ewa Jurzysta
Stanisław Petrykowski
Piotr Mączyński
Ni
Dominik Kacper Płaza
Marta Połtowicz- Bobak, Dariusz Bobak
ae
olo
g
y,
Zagospodarowanie przestrzeni w środkowej epoce kamienia na
stanowisku nr 20 w Redczu Krukowym (gm. Brześć Kujawski,
woj. kujawsko-pomorskie) w świetle metody składanek.............. 41
rch
Regiony osadnicze w późnej fazie górnego i początkach
schyłkowego paleolitu na terenach Polski i Europy Środkowej
w świetle dotychczasowych badań .............................................. 41
Katarzyna Pyżewicz
te
o
fA
Zagospodarowanie artefaktów krzemiennych przez społeczności
magdaleńskie. Dwa przykłady z Wyżyny Kieleckiej ..................... 42
Katarzyna Pyżewicz, Witold Grużdź
titu
Jak kształtowały się krzemienice? Studium eksperymentalne ..... 43
Iwona Sobkowiak-Tabaka, Jarosław Jasiewicz
yI
ns
Zastosowanie drzew klasyfikacyjno-regresyjnych (CART) do oceny
lokalizacji stanowisk archeologicznych z epoki kamienia na
przykładzie Ziemi Lubuskiej....................................................... 44
Magdalena Sudoł, Krzysztof Cyrek,
Maciej Krajcarz, Magdalena Krajcarz
(C
)b
ty,
Skupienia zabytków krzemiennych z oryniackiego stanowiska
w Górze Puławskiej ..................................................................... 37
To
ruń
Nowe dane na temat otwartych stanowisk kultury
mikockiej na Śląsku
New data on Micoquian open-air sites in Silesia ........................ 50
niv
ers
i
The spatial organisation of lithic artefacts
on the Epigravettian site Brno-Štýřice ........................................ 33
sU
Zdenka Nerudová, Petr Neruda
Krzemień lokalny w osadzie użytkowników? Gospodarka
surowcowa w kulturze ceramiki wstęgowej rytej na stanowisku
w Bodzowie, woj. lubuskie ......................................................... 48
icu
Petr Neruda
Wokół Jaskini Biśnik – potencjalna przestrzeń penetrowana przez
człowieka w paleolicie
Around the Biśnik Cave – a space of potential human penetration
during Palaeolithic .................................................................... 46
Wieloaspektowa analiza późnomezolitycznej krzemienicy ze
stanowiska numer 7 w Dobryniu Małym, gm. Zalesie ................ 58
Grzegorz Osipowicz, Justyna Orłowska, Justyna Kuriga
Schyłkowopaleolityczny depozyt wytworów krzemiennych ze
stanowiska Ludowice 6, gm. Wąbrzeźno .................................... 58
Agnieszka Sikorska, Katarzyna Pawłowska
Zgrzebła w sekwencji kulturowej z Jaskini Biśnik....................... 59
Karolina Szpunar
Ślady ognia na stanowiskach górnopaleolitycznych w Polsce ..... 60
Dagmara Werra , Rafał Siuda, Oliwia Grafka
Pierwsze próby charakterystyki petrograficzno-geochemicznej
krzemienia czekoladowego z kopalni Wierzbica „Zele” na tle
innych skał krzemionkowych z środkowej Polski ......................... 63
Tadeusz Wiśniewski, Adam Sabat,
Przemysław Mroczek, Joanna Trąbska
„Czerwone koncentracje” z zabytkami krzemiennymi i kamiennymi
na stanowisku magdaleńskim w Klementowicach (Wyżyna
Lubelska)
“The red concentrations” of the flint and stone artefacts at the
Magdalenian site in Klementowice (Lublin Upland) ................... 63
To
ruń
ty,
niv
ers
i
Program konferencji
Programme of the Conference
Środa 23.10.2013 (Ratusz Staromiejski)
sU
Wednesday, October 23rd 2013 (Old Townhall)
Otwarcie konferencji
Opening Ceremony
Krzysztof Cyrek, Magdalena Sudoł, Łukasz A. Czyżewski, Maria Grelowska
Zapis zmian przestrzeni osadniczej środkowopaleolitycznych poziomów
kulturowych w Jaskini Biśnik
Jan Michał Burdukiewicz
Czasowo-przestrzenne zróżnicowanie skupień artefaktów krzemiennych w Dolinie Kopanicy
Andrzej Wiśniewski
Nowe dane na temat otwartych stanowisk kultury mikockiej na Śląsku
New data on Micoquian open-air sites in Silesia
Dyskusja / Discussion
Przerwa / Coffe Break
ern
9.00-9.30
icu
Sesja / Session I
sC
op
9.30-9.50
lau
9.50-10.10
Ni
co
10.10-10.30
ae
olo
g
y,
10.30-10.45
10.45-11.00
Sesja / Session II
Zdenka Nerudová, Petr Neruda
The spatial organisation of lithic artefacts on the Epigravettian site Brno-Štýřice
Petr Neruda
Middle Palaeolithic Spatial Structures in the Kůlna Cave - Results and Implications
Zuzana Blinková, Petr Neruda
The revival of older research: Spatial Distribution of Magdalenian in the Kůlna Cave
Norbert Faragó
Some preliminary results of the intrasite analysis of the late neolithic chipped stone
assemblage of Polgár-Csőszhalom, Northeast Hungary
Mester Zsolt
From on-site raw material economy to interregional social contacts: a case study
from northern Hungary
Dyskusja
Przerwa obiadowa
Zwiedzanie Ratusza. Do wyboru trzy trasy zwiedzania:
wieża ratuszowa/ rzemiosło i sztuka gotycka / malarstwo
rch
11.00-11.20
te
o
fA
11.20-11.40
titu
11.40-12.00
(C
)b
12.20-12.40
yI
ns
12.00-12.20
12.40-12.55
12.55-15.00
Sesja / Session III
16.00-16.15
16.15-16.30
To
ruń
15.40-16.00
ty,
15.20-15.40
Magdalena Sudoł, Krzysztof Cyrek, Maciej Krajcarz, Magdalena Krajcarz
Wokół Jaskini Biśnik - potencjalna przestrzeń penetrowana przez człowieka w paleolicie
Marta Połtowicz- Bobak, Dariusz Bobak
Regiony osadnicze w późnej fazie górnego i początkach schyłkowego paleolitu na terenach
Europy Środkowej w świetle dotychczasowych badań
Paweł Wójcicki
Zespoły kulturowe na obszarze Żelaznej Bramy (Rumunia) w późnym glacjale
Dyskusja / Discussion
Przerwa / Coffe Break
niv
ers
i
15.00-15.20
Sesja / Session IV
sU
y,
ae
olo
g
18.10-18.30
18.30-20.00
20.00-
Ni
co
17.50-18.10
lau
17.30-17.50
sC
op
17.10-17.30
icu
16.50-17.10
Stanisław Petrykowski
Badania nad zasięgiem osadnictwa schyłku górnego paleolitu na stanowisku nr 1 w Grudusku,
pow. ciechanowski
Adam Marek Nowak
Skupienia zabytków krzemiennych z oryniackiego stanowiska w Górze Puławskiej
Katarzyna Pyżewicz
Zagospodarowanie artefaktów krzemiennych przez społeczności magdaleńskie.
Dwa przykłady z Wyżyny Kieleckiej
Katarzyna Pyżewicz, Witold Grużdź
Jak kształtowały się krzemienice? Studium eksperymentalne
Witold Grużdź, Marcin Dziewanowski
Najnowsze wyniki rozważań nad zróżnicowaniem koncepcji rdzenia dwupiętowego
w 'zespołach świderskich'
Dyskusja / Discussion
Wieczorne zwiedzanie Starego Miasta / The Old Town by Night – sightseeing with a guide
Przyjęcie w mini Browarze Miejskim "Jan Olbracht" / Conference Dinner
ern
16.30-16.50
Czwartek 24.10.2013 (Instytut Archeologii UMK)
rch
Thursday, October 24th 2013 (Institue of Archaeology NCU)
10.20-10.40
10.40-11.00
11.00-11.15
(C
)b
yI
10.00-10.20
ns
titu
9.40-10.00
Stefan Karol Kozłowski
Ceramiczny mezolit Mazowsza i Podlasia
Katarzyna Kerneder-Gubała
Materiały krzemienne ze stanowiska Orońsko I, pow. szydłowiecki woj. mazowieckie w świetle
nowych analiz
Grzegorz Osipowicz
Możliwości interpretacji organizacji przestrzennej obozowisk mezolitycznych w świetle wyników
badań stanowiska Ludowice 6, gm. Wabrzeźno
Justyna Kuriga, Justyna Orłowska, Grzegorz Osipowicz
Obozowisko mezolityczne ze stanowiska Sąsieczno 4 w świetlne badań traseologicznych.
Próba interpretacji organizacji przestrzennej
Filip Marciniak
Problem zachowania się stratygrafii archeologicznej na wydmowych stanowiskach piaskowych
na przykładzie analizy materiałów krzemiennych pochodzących ze stanowiska Mszano 14
Dyskusja i przerwa / Discussion and Coffe Break
te
o
9.00-9.40
fA
Sesja / Session V
ARTEFACT in SPATIAL ARRANGEMENTS. Kshemienitsa – concentration – site – region
7
Sesja / Session VI
11.15-11.35
Justyna Orłowska, Grzegorz Osipowicz
Obiekt jako przestrzeń analityczna - z wyników analiz obiektów wczesnoneolitycznych
ze stanowiska Trzciano 40, gm. Wabrzeźno
Adam Władysław Olszewski
Luta type trapezes: occurence and chronology
Piotr Leżański, Marcin Wąs
Metody badania przestrzeni stanowisk mezolitycznych. Możliwości analityczne i interpretacyjne
na przykładzie stanowisk: Dęby 29, Jastrzębiec 4, Perlinko 1
Iwona Sobkowiak-Tabaka, Jarosław Jasiewicz
Zastosowanie drzew klasyfikacyjno-regresyjnych (CART) do oceny lokalizacji stanowisk
archeologicznych z epoki kamienia na przykładzie Ziemi Lubuskiej
Dyskusja / Discussion
Przerwa obiadowa / Lunch Break
To
ruń
11.35-11.55
11.55-12.15
12.35-12.45
12.45-13.45
sU
niv
ers
i
ty,
12.15-12.35
icu
Sesja / Session VII
Dominik Kacper Płaza
Zagospodarowanie przestrzeni w środkowej epoce kamienia na stanowisku nr 20 w Redczu Kruko-
ern
13.45-14.05
wym
op
(gm. Brześć Kujawski, woj. kujawsko-pomorskie) w świetle metody składanek
Piotr Papiernik
Zagospodarowanie przestrzeni w młodszej epoce kamienia na stanowisku nr 20 w Redczu Kruko-
sC
14.05-14.25
wym
lau
(gm. Brześć Kujawski, woj. kujawsko-pomorskie) w świetle metody składanek
Michał Dobrzyński, Katarzyna Piątkowska
Rekonstrukcja procesu zaprawy i eksploatacji rdzeni wiórowych na podstawie materiałów
ze stanowiska Nowomalin "Podobanka" (Ukraina, Obwód Rówieński)
Elżbieta Ciepielewska, Andrzej Jacek Tomaszewski
W poszukiwaniu ognisk na stanowisku piaskowym w Michałowie-Piasce
Dyskusja / Discussion
Przerwa / Coffe Break
Ni
co
14.25-14.45
15.05-15.15
15.15-15.30
rch
ae
olo
g
y,
14.45-15.05
Michał Jakubczak
Krzemienie w lesie. Nowe badania pola górniczego "Skałecznica Duża”
Kamil Adamczak
Znaczenie szlaku Wisły w dalekosiężnej dystrybucji wytworów kamiennych w pradziejach:
krzemień czekoladowy i świeciechowski we wschodniej grupie kultury pucharów lejkowatych
Jacek Lech, Dagmara Werra
Artefakty w przestrzeni prehistorycznych pól górniczych
Karolina Czyżniak, Michał Leloch, Michał Szubski, Elżbieta Wycech
Krzemienie z glinianki. O eksplorowaniu, dokumentowaniu i analizach materiałów z dużych
obiektów jamowych kultur wstęgowych
Dyskusja / Discussion
Przerwa / Coffe Break
te
o
15.30-15.50
fA
Sesja / Session VIII
(C
)b
16.30-16.50
yI
16.10-16.30
ns
titu
15.50-16.10
16.50-17.00
17.00-17.10
8
ARTEFAKT w PRZESTRZENI. Krzemienica – skupienie – stanowisko – region
Sesja / Session IX
18.00-18.30
18.30-
To
ruń
ty,
17.50-18.00
niv
ers
i
17.30-17.50
Marcin Dziewanowski , Witold Grużdź
Wybrane aspekty studiów nad zróżnicowaniem technologii produkcji siekier krzemiennych
Mirosław Masojć
Grydehøj, Høghs Høj, Torup Høje. Homogeniczne zespoły krzemienne stref rytualnych późnej
epoki brązu południowej Skandynawii
Michał Szubski
Krzemień lokalny w osadzie użytkowników? Gospodarka surowcowa w kulturze ceramiki wstęgowej
rytej na stanowisku w Bodzowie, woj. Lubuskie (komunikat)
Dyskusja i podsumowanie / Discussion and Recapitulation
Sesja posterowa / Poster Session
Sesja warsztatowa / Workshop
Prezentacja zbiorów Instytutu Archeologii / Collections of the Institute of Archaeology
Spotkanie towarzyskie / Social meeting
sU
17.10-17.30
icu
Piątek 25.10.2013 (Stare Miasto)
Zbiory Muzeum Okręgowego i Stare Miasto
District Museum Collections and The Old Town
- zbiory archeologiczne (archaeological collections),
- kościół Św. Jakuba (St. James Church),
- kościół NMP (Church of Blessed Vigin Mary),
- Muzeum podróżników (Traveller's Museum)
co
lau
sC
op
9.00-13.00
ern
Friday, October 25th 2013 (The Old Town)
ae
olo
g
y,
Ni
Sesje posterowa i materiałowa
Sesje posterowa i materiałowa (warsztatowa) odbędą się równolegle, w czwartek po zakończeniu sesji referatowych, od godz. 18.30. Bezpośrednio po nich odbędzie się spotkanie towarzyskie na terenie Instytutu Archeologii.
Osoby zainteresowane pokazaniem materiałów, proszone są o wcześniejsze zgłoszenie się z nimi do organizatorów.
(C
)b
yI
ns
titu
te
o
fA
rch
Poster Session and Workshop
On Thursday after the plenary sessions (c. 18.30) will be held poster session parallel with workshop. Immediately
after them will take place social meeting at the Institute of Archaeology. Participants interested in presentation
of materials are kindly requested to report them to organizers.
ns
yI
(C
)b
titu
te
o
ae
olo
g
rch
fA
y,
lau
co
Ni
sC
ty,
niv
ers
i
sU
icu
ern
op
Postery
Posters
To
ruń
ARTEFACT in SPATIAL ARRANGEMENTS. Kshemienitsa – concentration – site – region
Dagmara Werra1, Rafał Siuda2, Oliwia Grafka2
Samodzielna Pracownia Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia
Instytutu Archeologii i Etnologii PAN
2
Instytut Geochemii, Mineralogii i Petrologii Wydziału Geologii
Uniwersytetu Warszawskiego
1
To
ruń
ty,
niv
ers
i
Pierwsze próby charakterystyki petrograficznogeochemicznej krzemienia czekoladowego
z kopalni Wierzbica „Zele” na tle innych skał
krzemionkowych z środkowej Polski
500 Perkin Elmer). Ponad to wykonano szereg badań spektroskopowych w podczerwieni. Widma IR
zarejestrowano przy użyciu spektrometru Nicolet
Magna 500 dla sproszkowanych próbek krzemienia
zmieszanych z KBr. Wykonane badania wykazały,
iż zmienność barwy, będącej dotychczas podstawowym kryterium w wydzielaniu krzemienia czekoladowego, związana jest ze zróżnicowanym składem
oraz dystrybucją związków organicznych obecnych
w tych skałach. Obserwuje się wyraźny trend do
spadku zawartości materii organicznej w jaśniejszych odmianach krzemienia. Związane jest to ze
zróżnicowana zawartością substancji organicznej,
w środowisku w którym dochodziło do depozycji
skał krzemionkowych. Drugim czynnikiem wpływającym na zawartość węglowodorów są procesy
wietrzenia krzemieni. Wykonane badania wskazują
również, iż tworzenie się tzw. patyny na powierzchni zabytków związane jest wietrzeniem chemicznym i fizycznym substancji organicznej.
Wyniki przeprowadzonych analiz pozwolą na
scharakteryzowanie krzemienia czekoladowego
w stosunku do innych surowców krzemionkowych,
w szczególności krzemienia z Wierzbicy "Zele", co
umożliwi sprecyzowanie archeologicznych opisów
wykorzystywania tego surowca przez społeczności
pradziejowe.
Badania finansowane przez Narodowe Centrum Nauki – PRELUDIUM 2 (UMO-2011/03/N/
HS3/03973).
sU
VERPOORTE A., 2001, Places of art, traces of fire.
a contextual approach to anthropomorphic figurines in
the Pavlovian. (Central Europe, 29-24 kyr BP), Archaeological Studies Leiden University 8, Leiden.
WILCZYŃSKI J., 2009, Targowisko – a new Late
Glacial site in Southern Poland, Eurasian Prehistory 6,
p. 95–118.
63
(C
)b
yI
ns
titu
te
o
fA
rch
ae
olo
g
y,
Ni
co
lau
sC
op
ern
icu
Kopania krzemienia Wierzbica „Zele” jest
jednym z najważniejszych stanowisko archeologicznych z epoki brązu i początków epoki żelaza
w Europie. Badania archeologiczne prowadzone
były latach 1979 – 1988. Krzemień czekoladowy
występuje w szerokim pasie wychodni skał jurajskich i obecnie znamy 26 punktów eksploatacji
krzemienia czekoladowego, które tworzą najbogatszy zespół zabytków pradziejowego górnictwa
krzemienia w dorzeczu Wisły. W rejonie tym archeologicznie przebadano kilka kopalń tego surowca
datowanych od epoki kamienia po wczesną epokę
żelaza.
Występujące w literaturze określenie „krzemień
czekoladowy” jest mało precyzyjne, ponieważ ob- „Czerwone koncentracje” z zabytkami
serwuje się znaczne zróżnicowanie tego surowca. krzemiennymi i kamiennymi na stanowisku
Badania nad występowaniem i geologią tego su- magdaleńskim w Klementowicach (Wyżyna
rowca mają już ponad osiemdziesięcioletnią histo- Lubelska)
rię, jednak dotychczas nie przeprowadzono kom“The red concentrations” of the flint and
pleksowych badań petrograficzno-geochemicznych
stone artefacts at the Magdalenian site in
tego krzemienia.
Klementowice (Lublin Upland)
Prowadzone od 2012 roku badania mają wyjaśnić wewnętrzne zróżnicowanie krzemieni czeko- Tadeusz Wiśniewski1, Adam Sabat2,
ladowych oraz określić ich cechy diagnostyczne Przemysław Mroczek3, Joanna Trąbska4
1
Instytut Archeologii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
w stosunku do innych skał krzemionkowych ŚrodPl. Skłodowskiej 4, 20-031 Lublin, krzem7@o2.pl
kowej Polski.
2
ul. Pana Balcera 1/183, 20-631 Lublin, sabat_adam@wp.pl
Zebrane zostały próbki surowca z wszystkim
3
Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej
punktów eksploatacji krzemienia czekoladowego
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
Al. Kraśnicka 2 cd, 20-718 Lublin, przemyslaw.mroczek@umcs.pl
oraz próbki podstawowych surowców krzemien4
Instytut Archeologii, Uniwersytet Rzeszowski
nych wstępujących w Europie Centralnej.
ul. Hoffmanowej 8, 35–016 Rzeszów
Próbki te zostały poddane badaniom geochejoanna.trabska@archeologia.rzeszow.pl
micznym ze szczególnym uwzględnieniem zawar1
Institute of Archaeology, Maria Curie-Sklodowska University
tości pierwiastków śladowych oraz zawartej w nich
Pl. M. Curie-Sklodowskiej 4, 20-031 Lublin, Poland, krzem7@o2.pl
2
materii organicznej. 100 gramowe próbki zmielost. Pana Balcera 1/183, 20-631 Lublin, Poland, sabat_adam@
wp.pl
nych krzemieni poddano ekstrakcji przy pomocy
3
Faculty of Earth Sciences and Spatial Management, Maria Curiemieszaniny dichlorometanu i metanolu. Uzyskane
Skłodowska University, Al. Kraśnicka 2 cd, 20-718 Lublin, Poland
frakcje alifatycna i aromatyczna zostały poddane
przemyslaw.mroczek@umcs.pl
4
analizie przy pomocy chromatografu gazowego poInstitute of Archaeology, University of Rzeszów
st. Hoffmanowej 8, 35-016 Rzeszów
łączonego ze spektrometrem mas GS-MS (Clariud
joanna.trabska@archeologia.rzeszow.pl
ns
yI
(C
)b
titu
te
o
ae
olo
g
rch
fA
y,
lau
co
Ni
sC
ty,
niv
ers
i
sU
icu
ern
op
To
ruń
titu
ns
yI
(C
)b
ae
rch
fA
te
o
,N
gy
olo
lau
ico
sC
ty,
ers
i
niv
sU
icu
ern
op
To
ruń